1-نظريه علامه طباطبائي:
در اسلام سهم ارث يك زن به اندازه ي نصف سهم يك مرد است و لكن با بررسي دقيق روشن مي شود كه حكم ديگر اسلام كه بايد شوهر مخارج زن را بدهد جبران اين كمبود را مي كند . زيرا چنان كه ميدانيم همه ي ثروت موجود زمين در هر زمان از آن نسل حاضر است – و در عصر آينده همان ثروت از راه ارث به نسل بعد منتقل مي شود و مورد استفاده قرار مي گيرد بنا براين معناي يك سهم و دو سهم بردن زن و مرد (كه تقريبا از روي ا مار مسا وي هستند )اين است كه ما لكيت دو سوم ثروت عمومي جهان از آن مرد و يك سوم از آن زن است – ولي چون در اسلام مخارج زن و مصارف زند گي او با لزوم رعايت عدالت و مسا وات به عهده ي مرد مي باشد نصف سهمي كه مالكيت آن به مرد سپرده شده است به مصرف زن مي رسد – و در يك سهمي هم كه زن خودش ما لك است مستقلا مي تواند خودش تصرف كند .
پس ما لكيت دو سوم از ثروت زمين اگرچه در هر عصر به دست مرد و يك سوم به دست زن سپرده شده است ولي از جهت مصرف به عكس اين مطلب مي باشد . پس در واقع اسلام دو سوم ثروت زمين را از جهت مالكيت يعني (اداره و تدبير)به دست فكر و تعقل سپرده و يك سوم آن را به دست عاطفه و احساس – ولكن از جهت مصرف دو سوم آن را به دست عاطفه و احساس داده يك سوم را به دست تعقل سپرده است .
بديهي است كه نيروي تعقل در اداره كردن ثروت از احساس و عاطفه توانا تر است ، و احساس و عاطفه در مصرف كردن مال به نيروي تعقل نيازمندتر مي باشد .
و اين عادلانه ترين و عاقلانه ترين روشي است كه مي تواند ثروت جهان را ميان دو نيروي مخالف تعقل و احساس تقسيم كند وهر دو نيرو را كه در زندگي سهم به سزايي دارند ارضا نمايد.
2_نظريه آيت الله مطهري:
آقاي مطهري در كتاب خود "نظام حقوق زن دراسلام" ضمن طرح بحث تاريخي ارث زن ومرد ووضعيت ارث زنان در آغاز يا قبل از اسلام به گونه اي كه نه تنها زنان مشمول ارث نمي شدند بلكه خود زنان بعضا به عنوان ورثه وارث به فردي يا فرادي واگذار مي شدندمي پردازد واشاره مي كند كه برنامه ها به گونه اي تنظيم مي شد كه ارث يا به پسر خوانده يا به هم پيمان قبيله واگذار مي شد اما به زني كه بعدازمرگ همسرش يا پدرش باقي مي ماند تعلق نگيرد اما اسلام اين انديشه را كه به زن ارث تعلق نمي گيرد از ريشه نفي كرد ورسما اعلام كرد زن هم مثل مرد مشمول ارث مي شود با اين تفاوت كه ارث زن نصف مرد مي باشد. آقاي مطهري در همين راستا اشكال غربي ها را به نصف بودن ارث زن نسيت به مرد با اين بيان مطرح مي كند:
ايراد غربي ها:
برخي از غرب پرستان وقتي كه در اين مسئله داد سخن مي دهند و نقص سهم الارث زن را يك وسيله ي تبليغ و هياهو عليه اسلام قرار مي دهند – موضوع مهر و نفقه را پيش مي كشند . مي گويند چه لزومي دارد كه ما سهم زن را در ارث از سهم مرد كمتر قرار دهيم و آن گاه اين كمبود را به وسيله ي مهر و نفقه جبران كنيم ؟ چرا چب اندر قيچي كار كنيم و لقمه را از پشت گردن به دهان ببريم ؟ از اول سهم الرث زن را معادل سهم الارث مرد قرار مي دهيم تا مجبور نشويم با مهر و نفقه آن را جبران كنيم .
ظاهرا اشكال غربي ها با توجه به استدلالي است كه در قبال علت نصف بودن ارث زن نسبت به مرد توسط روشن فكران مسلمان ارائه شده است.
آقاي مطهري با استدلال از تاريخ صدر اسلام وگفته هاي معصوم علت اين مسئله كه چرا سهم ارث زن نصف سهم ارث مرد مي باشد مي پردازد وبه اين نتيجه مي رسد :
1-مردان به سربازي مي روند ومسئول دفاع ونبرد ومبارزه با مها جمين هستند اما زن ازاين مسئوليت معاف مي باشند.
2-مرد مسئول نفقه زن مي باشد ومرد عهده دار خرج وخارج زندگي است.
3-مرد مسئول پرداخت مهريه زن مي باشد در حالي كه زن مسئوليت مشابه اين را ندارد.
حال با توجه به مسوليت هاي مذكور آيا منطقي نيست كه مرد اختيارات مالي بيشتري داشته باشد.
به تعبير من آيا اين انصاف است كه مرد آن همه مسئوليت مالي و... داشته باشد اما با زني كه از اين مسئوليت ها معاف هست در ارث برابر باشد.
آقاي مطهري به اشكال غربي ها مي پردازد و مي گويد آنها جاي علت ومعلول را اشتباه گرفتند يعني آنها فكر مي كنند به زنان ارث كامل بدهيم وآنها را ازمهريه و.... محروم كنيم اما در اسلام برعكس است چون به آنها مهريه ونفقه وساير امتيازات داده مي شود پس سهمشان از ارث نصف مي باشد.